01-26-27

01-26
तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितृ़नथ पितामहान्।
आचार्यान्मातुलान्भ्रातृ़न्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा।।1.26।।

01-27
श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि।
तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान्।।1.27।।

01-26-27

01-23-25

01-23
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः।
धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः।।1.23।।

01-24
सञ्जय उवाच

एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत।
सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम्।।1.24।।

01-25
भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम्।
उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति।।1.25।।

01-23-25

01-21-22

01-21

सेनयोरुपयोर्मध्ये सथं स्थापय मेऽच्युत॥ 01.21॥

पदच्छेतः

सेनयोः, उपयोः, मध्ये, रथम्, स्थापय, मे, अच्युत।

पदपरिचयः

पदम् विवरणम् पदम् विवरणम्
सेनयोः आ. स्त्री. ष. द्विव. उपयोः आ. स्त्री. ष. द्विव.
मध्ये अ. पुं. स. एक. रथम् अ. पुं. द्वि. एक.
स्थापय स्था-पर. कर्तरि. लोट् मपु. एक. मे अस्मद्-द. सर्व. ष. एक.
अच्युत अ. पुं. सम्बो. एक.

पदार्थः

पदम् अर्थः पदम् अर्थः
अच्युत हे कृष्ण! सेनयोः सैन्ययोः
उपयोः द्वयोः मध्ये अन्तरे
मे मम रथम् स्यन्दनम्
स्थापय नीत्वा स्थापय

अन्वयः

अच्युत! सेनयोः उपयोः मध्ये मे रथं स्थापय।

आकाङ्क्षा

स्थापय
किं स्थापय? सथं स्थापय।
कस्य सथं स्थापय? मे सथं स्थापय।
कुत्र मे सथं स्थापय? मध्ये मे सथं स्थापय।
कयोः मध्ये मे सथं स्थापय? उपयोः मध्ये मे सथं स्थापय।
कयोः उपयोः मध्ये मे सथं स्थापय? सेनयोः उपयोः मध्ये मे सथं स्थापय।
अस्मिन् वाक्ये सम्बोधनपदं किम्? अच्युत।

तात्पर्यम्

हे कृष्ण! अनयोः कौरवपाण्डवसेनयोः मध्यभागे मम रथं स्थापय।

व्याकरणम्

सेनयोरुपयोर्मध्ये सथं स्थापय मेऽच्युत॥

सन्धिः

सेनयोरुपयोर्मध्ये सेनयोः + उपयोः विसर्गसन्धिः (रेफः)।
उपयोः + मध्ये विसर्गसन्धिः (रेफः)।
सथं स्थापय रथम् + स्थापय अनुस्वारसन्धिः।
मेऽच्युत॥ मे + अच्युत पूर्वरूपसन्धिः।

समासः

अच्युतः न + च्युतः नञ्-तत्पुरुष।

01-22
यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान्।
कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन्रणसमुद्यमे।।1.22।।

01-21-22